Þeir sem búa við það að tekjur eða önnur innkoma er lægri en útgjöldin, hafa möguleika á að fara í greiðsluaðlögun. Það er gert í gegnum Umboðsmann skuldara eða hjá Sýslumanni. En hvað þýðir greiðsluaðlögun og hefur hún einhverja eftirkvilla eða timburmenn eins og ég kýs að kalla það þegar frá líður?

Lítum fyrst á kosti þess að fara í greiðsluaðlögun:

• þar sem tekjur eru lægri en útgjöld er hægt að leiðrétta þær aðstæður fyrir utan að skattar, lán frá Lánasjóði íslenskra námsmanna og sektir er undanskilið. Þessa reikninga þarf því alltaf að greiða að fullu.
• Neysluviðmið eru opinber  peningaleg viðmið sem hver fjölskylda þarf að halda sig innan. Allur aukapeningur skal leggjast fyrir, hann fer inná skuldir þegar að því kemur. Í dag er sex til níu mánaða bið eftir afgreiðslu. Það þýðir að ef beiðni um greiðsluaðlögun er lögð inn í dag, stöðvast allar innheimtur hjá viðkomandi og um leið er byrjað að lifa eftir neysluviðmiðum. Að sex til níu mánuðum liðnum er farið í nauðasamninga. Athugið að viðmið eins og þau eru birt á vef  Umboðsmanns skuldara eru ekki þau réttu. Hin réttu viðmið eru á vef Velferðarráðuneytisins. hér má nálgast þau.
• Þegar umsókn er tekin fyrir, er yfirleitt gerður samningur í 1- 3 ár. Samningurinn gengur út á að allur peningur sem er umfram neysluviðmiðin fer í að greiða skuldir. Það sem út af stendur er einfaldlega afskrifað.

Það sem hafa þarf í huga þegar beðið er um greiðsluaðlögun.

• Öllum debet og kreditkortum er lokað
• Yfirdráttarheimildir eru gjaldfelldar (þær fara inn í skuldirnar og eitthvað eða allt er afskrifað).
• Nafn skuldarans er birt í Lögbirtingablaðinu, tvisvar sinnum. Fyrst þegar beiðni um greiðsluaðlögun er samþykkt og aftur þegar lýst er eftir kröfum á hendur viðkomandi. (Reyndar aðeins einu sinni ef ekki er farið í gegnum UMS).
• Hafi skuldari ekki safnað tilskildum peningum á þeim tíma sem líður frá því að umsókn er samþykkt þar til að mál hans  er tekið fyrir má hafna umsókninni.
• Það er því ekki hægt að gera hvað sem er við peninginn sem átti hvort eð er að fara í að greiða reikninga.
• Ef svo fer að einhver hluti krafna er afskrifaður, þá getur viðkomandi ekki gert ráð fyrir að fá fyrirgreiðslu hjá viðkomandi lánastofnun eða fyrirtæki í náinni framtíð. Reyndar er lánastofnunum í sjálfsvald sett hvort þau vilji viðkomandi nokkurntímann í viðskipti ef út í það er farið.

Hvernig er þá hægt að vega og meta kosti og galla þess að fara í greiðsluaðlögun? er þá ekki eins gott að ganga hreint til verks og fara alla leið í gjaldþrot?

Stutta svarið við þessari spurningu er á þessa leið. Sá sem fer í gjaldþrot er um leið að segja að hann hafi hvorki greiðslugetu né vilja til þess að greiða sínar skuldir. Sá sem fer í greiðsluaðlögun er að segja, “ég get ekki borgað allt en ég skal borga allt sem ég get”. Á þessu er stigsmunur, í framtíðinni er af tvennu illu skárra að fara í gegnum greiðsluaðlögun. Takið eftir að hér að framan er sagt “af tvennu illu”. Greiðsluaðlögun ætti ekki að vera fyrsta val þess er vill koma sér út úr skuldasúpunni heldur ætti að leita allra leiða til þess að komast í gegnum skaflinn og halda nafninu sínu hreinu.

Hver er þinn núllpunktur? Með núllpunkti er átt við hvenær peningarnir eru búnir og ekkert eftir, núll. Augljósasta svarið er auðvitað að núllpunkti er náð þegar heimildin er fullnýtt, kortið rauðglóandi og ekkert inná “heftinu”. En það er til annar núllpunktur. Það er sú upphæð sem þú hefur sjálf(ur) fulla stjórn á. Krefst reyndar aga til að byrja með en veitist auðvelt þegar fram í sækir. 

Við ákveðum upphæð, segjum 1.000 kr. Það er að segja í staðinn fyrir að debet kortið sé á núlli þá skiljum við 1.000 kr. eftir og förum ekki niður fyrir það. Þessa upphæð má svo hækka en ekki er endilega ráðlegt að upphæðin fari yfir 20.000kr.  Þessa peninga má líta á sem dauða peninga. Vextir eru lágir á launareikningum og peningarnir ekki nýttir til neins. Það sem þessir “dauðu” peningar gera er hins vegar heilmikið.

1) Þú ferð aldrei yfir á debetkortinu því þú ert nú með þitt eigið núll og ef þú ferð niður fyrir þína völdu upphæð, þá leggurðu inn fyrir því og þarft ekki að hafa áhyggjur af FIT kostnaði bankana.

2) Ef þú lendir í smávægilegum aukaútgjöldum sem alltaf eiga sér stað af og til. Vettlingar týnast í leikskólanum, eitthvað sem þú kaupir reglulega hefur hækkað osfrv. þá áttu allavega pening fyrir því.

3) Að vera með sinn eigin núllpunkt veitir auk þess mikla vellíðan, að eiga pening og vita að hann er ekki að fara í neitt.

Þessi tvö hugtök eru að sama meiði en eru þó á sinnhvorum endanum. Ég ætla nú að fjalla aðeins um þessi tvö hugtök og hvaða þýðingu þau hafa:

Greiðslugeta - er einfaldlega fjárhagsleg geta til að greiða fyrir vöru eða þjónustu. Greiðslugeta er undirstaða þess að bankar eða aðrir lánveitendur svo sem birgjar séu viljugir til að lána þér pening í lengri eða skemmri tíma. Það er því mikilvægt að geta sýnt framá greiðslugetu þegar að því kemur að verða sér úti um lán.

Greiðsluvilji - er vilji einstaklings eða fyritækis til að greiða fyrir vöru eða þjónustu. Ef að sami aðili hefur bæði greiðslugetu og greiðsluvilja til að greiða reikningana sína, er ekki eftir neinu að bíða og birja bara að borga!

Málið er hins vegar ekki alltaf svona einfalt. Það er til dæmis algengt að við höfum greiðsluvilja en ekki greiðslugetu. Þá vandast málið. Einfaldast og heiðarlegast er að hafa strax samband við eiganda skuldarinnar og skýra frá málavöxtum, með í för ætti að vera nýtt plan sem sýnir hvernig þú getir staðið við skuldbindinguna. Það er síðan bankans eða þess sem á skuldina að samþykkja eða synja þeirri beiðni. Sé nýja planið samþykkt er málið í höfn. Fáist ekki samþykki, kemur yfirleitt nýtt útspil frá bankanum (eða þeim sem lánaði peningana). Þá þarf að taka afstöðu til þess. Mikilvægt er að samþykkja aldrei lausnir sem vitað er að ekki er hægt að standa við, jafnvel þótt það virðist “kaupa tíma” um stundarsakir.

Oft getur verið gott að hafa þriðja aðila með sér, einhvern sem þú telur að hafi vit á fjármálum og samningum og þú treystir til að standa með þér.